Phycology جلبک شناسی

نخستین پایگاه اطلاعاتی جلبک شناسی به زبان فارسی

اهمیت اکولوژیک و اقتصادی سیانوفیتا

جلبکهای سبزآبی در دریاها و آبهای شیرین به طور گسترده حضور دارند. بسیاری از گونه‏ها در مناطق گرم با دمای بیشتر از 80 درجه سانتیگراد، دریاچه‏های شور، یخچالها و مناطق برفی و دیگر اکوسیستم‏ها حضور دارند. جلبکهای سبزآبی در ماههای تابستان به طور گسترده رشد کرده و مهمترین عامل تولید شکوفه آبی در آبهای شیرین هستند.

علل اهمیت اکولوژیک سیانوفیتا سرعت بالای فتوسنتز و تولید کنندگی در آنها، تولید مواد سمی و در نتیجه کنترل سایر گیاهان و جانوران اکوسیستم، تثبیت نیتروژن و نقش موثر آنها در تولید گلسنگها می‏باشد. اهمیت گونه‏های نانوپلانکتونی جلبکهای سبز آبی در اقیانوسها تایید شده است. استرماتولیت‏های حاصل از سیانوفیتا نیز از شاخص‏های مهم در اکولوژی دیرین‏شناسی می‏باشند. گیاهخواران کوچک آبزی با تغذیه از این گروه مانع گسترش استروماتولیت‏ها می‏شوند. لذا با بررسی تنوع گونه‏ای و فراوانی استروماتولیت‏ها می‏توان میزان فراوانی و تنوع جانوران گیاهخوار در اکوسیستم‏های آبی گذشته زمین را تخمین زد.

شکوفایی، گسترش و در نهایت تجزیه گونه‏هایی از آنابنا، میکروسیس‏تیس و آفانیزومنون در آبهای گرم که در شرایط بدون اکسیژن به راحتی رشد می نمایند، موجب کاهش اکسیژن به ویژه در شب هنگام شده و به همراه تولید سموم موجب مرگ و میر آبزیان می‏شوند. این سموم از گروه هپاتوتوکسین‏ها (موثر بر کبد)، نوروتوکسین‏ها (موثر بر اعصاب) و سیتوتوکسین‏ها (موثر بر سلولهایی مانند پوست) هستند. نگرانی‏های بیشتری در مورد هپاتوتوکسین‏ها در بین دانشمندان وجود دارد. گونه میکروسیستیس توکسیکا دارای مواد سمی بسیار مهلک موثر بر کبد می‏باشد. بسیاری از اشکال پلانکتونی سمی از طریق آب آشامیدنی وارد بدن انسان شده و موجب بیماری می‏شوند. آنابنا و میکروسیس‏تیس سبب ناراحتیهای معدی شده و گونه لینگبیا ماجوسکولا در استخرها و آبگیرهای طبیعی باعث بروز بیماریهای پوستی می‏شود.

تجزیه جلبکهایی نظیر آنابنا و میکروسیس‏تیس در مخازن آب موجب ایجاد مزه و بوی بد در آب می‏گردد. همچنین توانایی صافی‏های تصفیه کننده آب در ایستگاههای پمپاژ به خاطر تجمع و رسوب جلبکها کاهش می‏یابد. گونه‏های متعلق به آناسیس‏تیس موجب خوردگی لوله‏های آب و دیگهای بخار می‏شود، لذا جهت کنترل آنها از مواد شیمیایی مانند کلرین، سولفات مس و دی کلروفن استفاده می‏شود. تحقیقات اخیر نشان می دهد آلودگی دریاچه‏ها به وسیله شوینده‏های فسفردار موجب افزایش رشد سیانوفیتا شده و در نتیجه تولید نیتروژن نیز افزایش می‏یابد.

استفاده از این گروه برای تثبیت نیتروژن در مزارع برنج موجب افزایش 30 درصدی تولید شلتوک شده است. جنس های آنابنا، آنابنوپسیس، آلوزیرا، سیلیندروسپرموم، نوستوک، کالوتریکس، سیتونما، تولیپوترکیس، هاپالوسیفون، ماستیگوکلادوس و استیگونما دارای خاصیت تثبیت نیتروژن بوده و میزان تثبیت سالیانه نیتروژن در جنس تولیپوترکیس 35 تا 60 کیلوگرم در هکتار گزارش شده است. گونههای اسپیرولینا در آبهای شور و قلیایی مناطق خشک به راحتی رشد نموده و 70% وزن خشک گونه‏هایی مانند اسپیرولینا پلاتینسیز را پروتئین تشکیل داده و منبع ویتامین B12 نیز هستند. ارزش دارویی برخی سیانوفیتا مانند اسپیرولینا پلاتینسیز و ارزش ضد ویروسی بسیاری از آنها اثبات شده است. این جنس به صورت بومی در چاد و مکزیک و به طور تجاری در آمریکا، ژاپن و تایلند کشت و بهره‏برداری می‏شود. گونه نوستوک کومون نیز به عنوان غذا مورد استفاده قرار می‏گیرد. از سیانوفیتا در مطالعات فتوسنتز، تنفس و تثبیت نیتروژن و نیز مطالعه فرآیندهای هوازی و بی هوازی استفاده می‏شود. کاربرد مواد استخراج شده از سیانوفیتا در درمان بیماریها و سرطان نیز در حال بررسی بوده و نتایج مثبتی نیز به همراه داشته است. این گروه از جلبکها در تعیین آلودگی های آبها به عنوان شاخصهای زیستی نیز مورد استفاده هستند.

 

  
نویسنده : رضا رمضان نژاد قادی ; ساعت ۸:۱٦ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٧ آبان ۱۳۸۸